chwal wysiłek nie inteligencjęDziecko niezależnie od wieku potrzebuje zainteresowania rodziców i otoczenia. Słowa akceptacji i wsparcia mają wielką moc, która pozostawia w nim ślad na lata. Słowa mogą dawać radość, poczucie bezpieczeństwa i motywację, ale są też takie, które zniechęcają czy odbierają odwagę… Nieumiejętne chwalenie wyrządza dużą krzywdę dziecku. Nie raz zapewne sam używałeś tych słów, bądź usłyszałeś je w otoczeniu. Wszystko co zrobiło Twoje dziecko było przepiękne, wspaniałe, świetne… a samo dziecko cudowne, mądre ba! najmądrzejsze. To dotyczyło wszystkich aspektów, jakich się podejmowało. Czy to wykonana praca plastyczna, ułożona piramida z klocków, zaśpiewana piosenka, wyrecytowany wiersz czy akrobacje taneczne.

Nieumiejętne pochwały niosą za sobą szereg konsekwencji. Jedną z nich jest.. zewnątrzsterowność dziecka. Dziecko uczy się spełniać oczekiwania otoczenia, zamiast kontaktu z samym sobą, przyglądania się sobie, czy samemu procesowi osiągania danego celu. Dodatkowo zanika decyzyjność, a także następuje zachwianie poczucia wartości. Dziecko staje się rozchwiane, motywuje go zewnętrzna postawa ( nagroda, zadowolenie innych, pochwała) co skutkuje poczuciem utraty motywacji i brakiem pewności w działaniu. Tymczasem poczucie własnej wartości musi być stałe i głębsze. Daje nam ogromną stabilność i wewnętrzną spójność. By dobrze się rozwijać dziecko potrzebuje zdrowego poczucia własnej wartości. Niepoprawne pochwały powodują uzależnienie, a ich brak staje się dla dziecka naganą. Jeśli chcesz umocnić w swoim dziecku poczucie własnej wartości kieruj pochwalną uwagę na czynność, dziel się radością, mów o uczuciach dziecka (i swoich) lub po prostu zadawaj mu pytania, co daje największy wgląd w samego siebie.

Pochwały, które wzmacniają poczucie własnej wartości dziecka

Dzięki budowaniu poprawnych pochwał, dzieci stają się bardziej świadome swoich możliwości, tego, co potrafią. Bardziej szczegółowe wypowiedzi rodzica utwierdzają dziecko w przekonaniu, że rodzic rzeczywiście dostrzegł jego sukces czy starania i jego entuzjazm jest szczery. Przede wszystkim jednak pozwala to dziecku wystawić sobie ocenę samodzielnie, po wysłuchaniu opinii dorosłego. Ma ono szansę dojść do pozytywnych wniosków i spostrzeżeń co do własnej osoby, a taki właśnie efekt powinna nieść ze sobą pochwała.

Kto wierzy w siebie, w swoje możliwości? Oczywiście ten, kto odnosi sukcesy. A kto odnosi sukcesy? Ten, kto wierzy, że sukcesy nie zależą od talentu, czy wrodzonych zdolności, a od włożonej pracy.

Co mówią naukowcy o chwaleniu dzieci?

Najczęściej przytaczane i niezwykle wartościowe są badania przeprowadzane przez Carol Dweck. W oparciu o wyniki jej badań psychologowie zalecają chwalenie w duchu nastawienia rozwojowego, czyli docenianie włożonego w pracę wysiłku i zaangażowania (np. „Widzę, że się napracowałeś”). Dzieci z nastawieniem rozwojowym są bardziej zmotywowane, bo podkreślamy wartość tego co mogą kontrolować – zawsze przecież mogą bardziej się postarać/zaangażować. Dzieci regularnie chwalone za wysiłek w testach rozwiązują o 30-40 procent więcej łamigłówek matematycznych, niż dzieci chwalone za inteligencję. Dweck wyodrębniła dwa rodzaje nastawienia – na trwałość (w tym przypadku zachowanie dobrej opinii o sobie jako osobie inteligentnej, co może wiązać się z unikaniem wyzwań) oraz na rozwój (tutaj – działam, chcę się rozwijać, robić postępy, nie dla oceny, ale dla siebie) Carol Dweck odkryła, że uczniowie, którzy wierzą w możliwość rozwoju własnej inteligencji, uczą się lepiej!

Jaka jest więc alternatywa do pochwał? To zależy od sytuacji, ale cokolwiek zdecydujemy się powiedzieć, warto oprzeć to o miłość i to, kim nasze dzieci są, a nie co zrobiły. Tam, gdzie obecne jest bezwarunkowe wsparcie, określenie „Dobra robota!” nie jest konieczne. Tam, gdzie tego wsparcia i relacji bezwarunkowej nie ma, tam „Dobra robota!” nie pomoże…

Pomocne będą

Obserwacje – nazwanie tego co widzisz, faktów, bez oceniania

  • Nazwanie samych faktów: Przeszedłeś bez trzymanki/zdobyłeś 20 punktów/ Kasia wypisała najwięcej wyrazów/rozwiązałeś sam jedno zadanie i jedno z moją pomocą/rozwiązałeś zadanie w 5 minut/przeszedłeś cały labirynt
  • Hura! Udało się!
  • Słyszę, że nie potrzebujesz więcej powtórzeń, bo już sobie z tym radzisz
  • Umiesz sam zrobić to zadanie
  • Widzę, że już przeczytałaś cały fragment
  • Widzę, że udało ci się zrobić to samemu
  • Widzę, że zrobiłeś wszystkie zadania w niecałe 10 minut
  • Zobacz, potrafisz już powtórzyć cały wiersz/rozwiązać całe zadanie
  • Zrobiłeś to!

Obserwacje i uczucia

  • Cieszę się razem z tobą.
  • Dziękuję, bardzo mi pomogłeś/łaś.
  • Jestem taka/ki zaskoczona/y!
  • Podoba mi się to co zrobiłeś/łaś.
  • Cieszę się, że dziś wykonałeś zadanie samodzielnie
  • Ja bardzo lubię, kiedy uda mi się coś, co na początku sprawiało mi trudność, a ty?
  • Kiedy widzę twoją radość z tego dokonania – cieszę się razem z tobą.
  • Obserwowałam cię podczas robienia tego zadania, chyba nie było dla ciebie łatwe? Cieszę się, że jednak je dokończyłeś.
  • Obserwowałam cię podczas robienia tego zadania, chyba sprawiło ci to wiele radości?
  • Podoba mi się, kiedy widzę z jaką dbałością wykonałeś do zadanie
  • Pracowałeś 30 minut bez przerwy. Bardzo mnie cieszy twoje zaangażowanie.
  • To bardzo pomocne dla mnie, kiedy odkładasz rzeczy na swoje
  • To daje mi dużą satysfakcję, kiedy zrobię coś od początku do końca, widzę, że Tobie chyba też?
  • Widzę, że cieszy cię, że to rozwiązałeś.
  • Widzę, że to zrobiłeś i bardzo mnie to cieszy, bo według mnie to było dość wymagające.
  • Widziałam, że bardzo się starałeś, aby osiągnąć ten cel. Chyba ci na tym zależało?
  • Widziałam, że to zrobiłeś i bardzo mnie to cieszy!
  • Zobacz, Kasia ma taki uśmiech na twarzy – chyba cieszy się, że jej pomogłeś.

Pytania do dzieci

  • Bardzo chciałbym abyś opowiedział/ła mi o tym więcej (o zadaniu, rysunku )
  • Chciałbyś opowiedzieć mi, jak to robiłeś?
  • Co czujesz, kiedy patrzysz na to rozwiązane zadanie/rysunek?
  • Co myślisz o tym, co zrobiłeś/narysowałeś?
  • Chyba sprawiało ci frajdę robienie tego?
  • Czy jest jakaś część rysunku/zadania, z której jesteś zadowolona?
  • Czy jest jakaś część, która sprawiła ci trudność?
  • Czy jesteś zadowolony z tego rozwiązania/rysunku?
  • Czy któraś część sprawiła ci największą radość?
  • Czy powiesz mi jak do tego doszedłeś?
  • Czy to co robiłeś było dla ciebie przyjemne?
  • Jak myślisz, czy następnym razem chciałbyś zrobić to tak samo?
  • Jak się masz z tym, co zrobiłeś?
  • Jak tego dokonałeś? Jak znalazłeś to rozwiązanie?
  • Opowiesz mi o tym, co zrobiłeś?
  • Opowiesz mi o tym, jak to robiłeś?
  • To cieszy, gdy na końcu coś się udaje, co?
  • Wyglądało na to, że dużo pracy włożyłeś w to zadanie, to prawda?

Przykłady pochwał rozwojowych: widzę, że się napracowałeś/mocno starałeś; podziwiam twój zapał/zaangażowanie, wytrwałość; cieszę się, że sprawia ci to tyle radości/frajdy; widzę postępy/coraz lepiej ci to wychodzi; mi się podoba; cieszę się, że potrafisz się zaangażować/że masz w sobie tyle pasji/energii; cieszę się z twoich postępów; porażka nie istnieje, jest nauka; itp.

Jeśli udało mi się rozbudzić Twoją ciekawość, poniżej prezentuję wyborną literaturę, którą warto zgłębiać. Dopiero indywidualne próby przekucia zdobytych informacji w działanie, pokazują sens dzielenia się przeczytanymi przemyśleniami ekspertów. Nie ma sensu być mistrzynią pochwały jedynie w teorii.

 

Literatura warta uwagi:

A. Cuddy „Wstań, skuteczny sposób by zyskać pewność siebie”,

A.Faber, E. Mazlish „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły

R.J. MacKenzie „Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? Łagodnie. Konsekwentnie. Z szacunkiem

G. Petty „Nowoczesne nauczanie. Praktyczne wskazówki i techniki dla nauczycieli, wykładowców i szkoleniowców”.